Czy leki „podkręcające” mózg są naprawdę skuteczne?

Powstają one najczęściej z myślą o leczeniu chorych zmagających się z problemami neurologicznymi, ale zyskują coraz większą popularność wśród osób zdrowych. I choć ich zażywanie budzi kontrowersje, część naukowców uważa, że nie ma w tym nic złego.

pokolenie Ł.K.

Kategorie

Źródło

Focus.pl
Krzysztof Kornas

Odsłony

2541

Zdrowi ludzie coraz częściej sięgają po leki, mające usprawniać działanie umysłu. Tylko czy to naprawdę pomaga im „podkręcić” mózg?

Dopalacze, którymi ekscytowały się niedawno media, wyrządzają więcej szkód niż pożytku. Inaczej może to wyglądać w przypadku leków nootropowych, które poprawiają funkcjonowanie ludzkiego mózgu. Powstają one najczęściej z myślą o leczeniu chorych zmagających się z problemami neurologicznymi, ale zyskują coraz większą popularność wśród osób zdrowych. I choć ich zażywanie budzi kontrowersje, część naukowców uważa, że nie ma w tym nic złego.

„Takie leki są kolejną technologią przezwyciężania ograniczeń naszej biologii. Tak jak nasi przodkowie ewolucyjni zaczęli się kiedyś posługiwać narzędziami, aby lepiej zapanować nad środowiskiem, tak my sięgamy teraz po narzędzia chemiczne, aby usprawnić pracę naszych mózgów i sprostać wymaganiom ewolucji technologicznej” – mówi prof. Jerzy Vetulani z Instytutu Farmakologii PAN w Krakowie.

Uczony podkreśla jednak, że dopiero zaczynamy posługiwać się tą technologią i dlatego tak ważna jest współpraca naukowców, lekarzy i pierwszych chętnych do testowania na sobie mózgowego wspomagania.

Naukowcy: bierzemy, bo warto

W 2008 r. prestiżowy magazyn naukowy „Nature” poprosił swych czytelników o wypełnienie ankiety. Aż 20 proc. z nich przyznało się w niej do sięgania po leki poprawiające koncentrację lub pamięć. W tym samym czasopiśmie rok wcześniej ukazał się artykuł „Professor’s Little Helper” („Mały pomocnik profesora”). Jego autorka prof. Barbara Sahakian z Cambridge University napisała wprost, że uczeni często wspomagają farmakologicznie pracę swych mózgów. Na łamach magazynu pojawił się nawet apel o umożliwienie ludziom zdrowym dostępu do leków usprawniających zdolności poznawcze. Podpisał się pod nim między innymi prof. Michael Gazzaniga, jeden z najbardziej znanych neuronaukowców na świecie.

Ostatecznie chodzi o leki, które powstały z myślą o pacjentach neurologów i psychiatrów, co oznacza, że nie są jeszcze znane konsekwencje ich długotrwałego stosowania przez osoby zdrowe. Przyjrzyjmy się tym najłatwiej dostępnym.

Syntetyczne wspomaganie

Najpowszechniej stosowane substancje nootropowe to stymulanty. Nie wszystkie trzeba kupować w aptece. Kofeinę zawartą w kawie czy herbacie ludzkość stosuje od kilkuset lat. Ma ona typowe dla tej grupy działanie: poprawia koncentrację, odpędza sen, zwiększa produktywność, szybkość reakcji na bodźce itd. Nic dziwnego, że kofeina stała się częścią współczesnej kultury, a przerwa na kawę jest dla wielu ludzi stałym elementem każdego dnia pracy. Kofeinową stymulację można dodatkowo wzmocnić, zażywając jednocześnie l-teaninę. To aminokwas występujący w zielonej herbacie, który ma działanie uspokajające i relaksujące. Dzięki temu zmniejsza negatywne skutki uboczne wywoływane niekiedy przez kawę (np. nerwowość). Nie wszyscy jednak na kawie poprzestają. Rosnącą popularnością cieszą się leki stosowane w terapii zaburzeń uwagi i nadpobudliwości (ADHD). Należą do nich pochodne amfetaminy (wchodzą w skład trudno dostępnego w Polsce preparatu o nazwie Adderall) oraz metylofenidat (sprzedawany w polskich aptekach jako Concerta i Medikinet). Są one przepisywane przede wszystkim dzieciom.

„Trudno jednoznacznie zdiagnozować ADHD po 18. roku życia, a w Polsce większość lekarzy uważa, że nie jest to już wtedy zasadne. Każde zastosowanie u osoby dorosłej stymulantów, którymi leczy się zaburzenia uwagi, jest eksperymentem” – komentuje Joanna Mikulska, lekarz psychiatra z Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie. Jeśli pacjent faktycznie ma zaburzenia uwagi, lek może poprawić u niego koncentrację. W innych przypadkach zażywa-nie stymulantów raczej nie usprawnia procesów poznawczych.

Coraz częściej zażywany jest także modafinil (sprzedawany m.in. pod nazwą Provigil, u nas trudno dostępny). To lek na zaburzenia snu, w tym narkolepsję, czyli nadmierną senność, objawiającą się mimowolnym zasypianiem. Modafinil nie jest klasycznym stymulantem, ale uważa się, że może poprawiać także funkcjonowanie osób zdrowych. Czy to prawda? Odpowiedź znajdziemy w opublikowanym niedawno raporcie chilijskich naukowców dotyczącym wpływu tego leku na studentów. Okazało się, że modafinil nie wpływa bezpośrednio na uwagę, pamięć krótkotrwałą i funkcje takie jak myślenie abstrakcyjne czy planowanie. Pomaga natomiast usuwać zmęczenie, utrzymując formę intelektualną u osób niewyspanych.

Sporo wątpliwości budzi też stosowanie leków mających ułatwić zapamiętywanie i przywoływanie zakodowanych w głowie treści. Popularną kombinacją jest połączenie piracetamu z choliną. Jednak pierwszy z tych leków, choć poprawia funkcjonowanie komórek nerwowych np. u osób po udarach mózgu, zaczyna działać dopiero po wielu dniach czy tygodniach regularnego zażywania. Jeśli więc ktoś czuje przypływ sił umysłowych po jednej tabletce piracetamu, jest to zapewne efekt placebo – pobudza nas sam fakt połknięcia „magicznej pigułki”.

Działa, ale nie na każdego

Każdy lek ma swoje skutki uboczne. Uczeni krytycznie nastawieni do „podkręcania mózgu” podkreślają, że nieodpowiedzialne stosowanie stymulantów może wywoływać problemy z ciśnieniem krwi i pracą serca, a także prowadzić do uzależnienia. Z drugiej strony preparaty te są na tyle dobrze przebadane, że takie efekty można przewidzieć i w razie potrzeby przeciwdziałać im. Czy korzyści są w tym przypadku wyższe niż ryzyko? Badacze nie są co do tego zgodni, ale podkreślają, że zawsze trzeba informować pacjentów o zagrożeniach.

Wątpliwości nie dotyczą jedynie kwestii zdrowotnych. Nie jest bowiem jasne, na ile skuteczne mogą być leki nootropowe. Na pewno nie dają tak spektakularnych efektów jak te, które można było zobaczyć w filmie „Jestem Bogiem”. Jego bohater po zażyciu eksperymentalnej substancji NZT-48 osiąga nadludzką wręcz sprawność umysłową. Tymczasem w rzeczywistości nawet najlepsze leki nie na każdego działają tak samo. Choćby dlatego, że różnimy się od siebie pod względem genów, metabolizmu itd. Leki nootropowe najbardziej pomogą tym, których zdolności mentalne są niższe niż przeciętne – podkreśla prof. Martha J. Farah z University of Pennsylvania. Jeśli ktoś z łatwością skupia się na pracy, stymulanty nic w jego przypadku nie zmienią.

Trudno też oczekiwać, żeby jedna tabletka mogła zmienić przeciętniaka w geniusza. Inteligencja jest cechą bardzo złożoną i trudno sobie wyobrazić, żeby wszystkie jej aspekty można było za jednym zamachem poprawić, nawet zażywając „koktajl” z wielu różnych substancji. Tym bardziej że w przypadku leków nootropowych często obowiązuje zasada „coś za coś”. Niektóre z nich mogą na przykład przestawić umysł na ultralogiczny tryb myślenia, zmieniając nas w osobę pozbawioną emocji (kogoś takiego jak Mr. Spock ze „Star Treka”).

Z kolei stymulanty, zamykając nas w żelaznym skupieniu, mogą osłabić kreatywność. Jeśli poprawimy działanie pamięci długotrwałej, może to wpłynąć negatywnie na pamięć krótkotrwałą, czyli roboczą

.Jest jeszcze jeden problem – poleganie na „sztucznej sile woli”. Stosowanie syntetycznych stymulantów, takich jak wspomniany wcześniej Adderall, nie przekłada się na lepsze wyniki w testach zdolności poznawczych. Osoby korzystające z tych leków mają jednak subiektywne wrażenie znacznie większej siły umysłowej. Wyższy poziom adrenaliny i dopaminy po zażyciu leku zwiększa ich motywację. W takim stanie choćby najbardziej monotonne zadania wydają się wykonalne, a czasami stają się wręcz przyjemne. Istnieje jednak ryzyko, że po odstawieniu leku stracimy pewność siebie i chęć do pracy.

A może zioła, dieta i sen?

Konieczność ciągłego przyjmowania leków, by utrzymać umysł w szczytowej formie – taka wizja może cieszyć tylko firmy farmaceutyczne. Bruce Sterling, amerykański pisarz science-fiction, dawno już ostrzegał przed zamienianiem umysłu w przemysł. Na szczęście syntetyki to nie jedyne rozwiązanie, jakie znamy. Pracę mózgu wspomagają też liczne preparaty z ziół.

Warto również pamiętać, że na pracę mózgu ogromny wpływ wywiera ogólny stan zdrowia. Dlatego zanim zdecydujemy się na sięgnięcie po leki, warto zadbać o podstawy: urozmaicony jadłospis, podstawowe suplementy (witaminy, minerały i nienasycone kwasy tłuszczowe), regularny wysiłek fizyczny i zdrowy sen. „To jest działanie nootropowe pierwszego rzutu” – podkreśla prof. Vetulani. I bardzo możliwe, że u większości z nas w zupełności ono wystarczy.

Oceń treść:

Average: 7.8 (8 votes)

Komentarze

Dawid (niezweryfikowany)
Autor zdecydowanie poruszył kilka podstawowych tematów, kwestii wspomagania zdolności poznawczych. Artykuł jest ogólny, ale trudno jest nie zgodzić się z morałem. Zdecydowanie miła lektura :) a ja od siebie dodam inną zajawkę na temat modanifilu: http://wyborcza.pl/1,145452,18724513,legalny-dopalacz-powinni-nam-go-dodawac-do-wody.html?disableRedirects=true - z drugiej strony, w naszej Polskiej rzeczywistości, czy głowa państwa to dobry przykład do naśladowania :) 6 / 6 - Polecam art i podziękowania dla autora :)
Zajawki z NeuroGroove
  • MDMA (Ecstasy)
  • Pozytywne przeżycie
  • Tabaka
  • Tytoń

Więc ogólnie dzień był słoneczny, moje nastawienie do świata zewnętrznego też było dobre. Zaczynając, przyszedłem do kolegi nazwijmy go G. (był tam jeszcze jeden - tego nazwiemy D.) Usiadłem w jego salonie, zarzuciłem spongeboba (dla mocniejszego efektu pogryzłem go [ jako iż smak był nie zbyt zachęcający zapiłem to piwem]) po odczekaniu 30 minut zażyłem kolejną pigułe ( w ten sam sposób jak poprzednią, z tym że ta to był własnie owy "smile")

T-15 minut (+ 30 minut od zarzycia poprzedniego Tabsa)

               [Na wstępie pragne dodać że koleszcy z którymi wtedy byłem (chodzi o G,D.) Byli na tym samym co ja]

  • Marihuana

Poziom doświadczenia:LSD, amfetamina, benzydamina, thc, alkohol

  • Marihuana

Była gdzies godzina 17.00. Siedziałem sobie w domu, gdy nagle zadzwonił telefon. Był to mój kolega, który powiedział mi, że ma zajebiste zielsko i żebym przyszedł to sobie zjaramy. Nie zastanawiając sie długo wyszedłem z domu i po kilku minutach byłem u niego. Odrazu w drzwiach przyjął mnie z rozpaloną fifką, ledwo zrzuciłem z siebie kurtke, a juz miałem fifke w ustach. Poszedł jeden buch, potem drugi i tak aż do 6, kumpel podbił drugie szkiełko i też wyszło 6 buchów na głowe. Podczas gdy kumpel nabijał jeszcze dupe ja zagadałem z 3 kumplem na gg zeby do nas przyszedł.

  • Szałwia Wieszcza

randomness