Rzeczniczka praw dziecka ponowiła swój ubiegłoroczny apel skierowany do Ministerstwa Edukacji Narodowej o podjęcie działań edukacyjno-informacyjnych na temat szkodliwości dopalaczy we wszystkich placówkach oświatowych. Problem jest powszechny, a obecny wśród dzieci i młodzieży trend sięgania po dopalacze nie maleje. Jak pokazują statystyki, z roku na rok jest coraz więcej przypadków zatruć spowodowanych sięganiem po substancje psychoaktywne.
Moda na dopalacze nie minęła – trwa nadal, tak jak powszechne i alarmujące są doniesienia medialne o młodzieży sięgającej po te szkodliwe substancje. Nie pomaga fakt, że dopalacze są łatwo dostępne w sprzedaży, szczególnie te oferowane w internecie, w którym nastolatkowie spędzają większość czasu. Poza tym stosunkowo niska cena, która ma przyciągać nowych klientów sprawia, że nielegalne substancje psychoaktywne oraz środki zastępcze są coraz bardziej popularne przede wszystkim wśród młodych ludzi.
Trend na dopalacze nie spada, tylko rośnie
Jak pokazują badania i analizy prowadzone w Systemie Monitorowania Informacji o Środkach Zastępczych i Nowych Substancjach Psychoaktywnych (SMIOD), od 2022 r. liczba zatruć spowodowanych spożyciem dopalaczy stale rośnie – 49 przypadków w 2022 r., 58 w 2023 r. i 92 w 2024 r. W samym 2024 r. miało miejsce 557 interwencji medycznych, mających podłoże w zatruciu substancjami nielegalnymi, a najwięcej zgłoszeń odnotowano w województwie małopolskim (167), śląskim (112) oraz lubuskim (63). Niestety, co bardzo istotne, 16,52 proc. wszystkich podjętych interwencji medycznych (czyli dokładnie 92 interwencje) stanowiły przypadki osób w grupie wiekowej do 18. roku życia. Najwięcej zgłoszeń dotyczyło młodzieży w wieku 16-18 lat i nastolatków w grupie 13-15 lat. Zdumiewający jest fakt, że zgłoszenia obejmowały również dzieci w wieku 0-6 lat (3 przypadki) oraz w wieku 7-12 lat (2 przypadki). Interwencje miały miejsce głównie w okresie wakacji (60 interwencji), na początku roku szkolnego (58 interwencji) oraz na początku roku akademickiego (65 interwencji).
Jak wiadomo, nie każde spożycie dopalaczy wiąże się z zatruciem. Z pewnością ilość osób interesujących się substancjami nielegalnymi (bez uszczerbku na zdrowiu) jest jeszcze większa. Dopalacze skutkujące chwilowym pobudzeniem i złudną poprawą koncentracji powodują szybkie wyniszczenie młodego, jeszcze dojrzewającego organizmu. Poza tym sprzyjają próbom samobójczym, których ilość w ostatnich latach także jest alarmująca.
Istotę problemu spożywania dopalaczy przez dzieci i młodzież zauważa rzeczniczka praw dziecka, dla której dane przedstawiające tendencję rosnącą nie są jedynie chwilowym wzrostem, a poważnym i ciągle aktualnym wyzwaniem społecznym oraz zdrowotnym. Zdaniem RPD, dopalacze budzą niepokój oraz obawy społeczeństwa, a szczególnie rodziców młodego pokolenia, dlatego ostrzeganie przed dopalaczami należy uznać za priorytet w działaniach wszystkich instytucji odpowiedzialnych za edukację i zdrowie publiczne dzieci i młodzieży.
Ponowny apel do MEN – potrzebny stały monitoring i reakcja
Skala zjawiska jest duża, dlatego środki i inne przedsięwzięcia również powinny być stosowane na masową skalę. Zdaniem RPD, konieczne są zsynchronizowane, ogólnokrajowe działania mające na celu upowszechnienie wiedzy na temat negatywnych skutków używania dopalaczy, w szczególności związanych z nimi zagrożeń – wśród dzieci, młodzieży, rodziców, opiekunów, ale też nauczycieli i pedagogów.
O rozważenie podjęcia działań i przeprowadzanie zajęć edukacyjno-informacyjnych na temat substancji psychoaktywnych we wszystkich szkołach Monika Horna-Cieślak wystąpiła do Ministerstwa Edukacji Narodowej pierwszy raz w ubiegłym roku. Apel pozostał bez jakiejkolwiek reakcji i odpowiedzi. W związku z tym RPD skierowała ponowne wystąpienie do MEN, w którym zaapelowała do ministry edukacji o przeprowadzenie edukacyjnych kampanii profilaktycznych. Rzeczniczka podkreśliła, że niezbędne są warsztaty i szkolenia z udziałem specjalistów w osobach psychologów czy terapeutów uzależnień. Kluczowe byłyby dedykowane młodzieży programy edukacyjne, podnoszące kompetencje radzenia sobie ze stresem, presją społeczną, przypominające o anonimowych kanałach wsparcia (infoliniach i czatach), szczególnie przed wakacjami i wraz z rozpoczęciem nowego roku szkolnego. Wszystko dostosowane do wieku i potrzeb uczniów.
Należy zwrócić uwagę, że placówki oświatowe stanowią miejsce codziennego funkcjonowania dzieci i młodzieży, dlatego powinny odegrać kluczową rolę w edukacji poświęconej walce z dopalaczami. Zdaniem Rzeczniczki, do zwiększenia świadomości uczniów przyczyni się program wychowawczo-profilaktyczny omawiający zagrożenia wynikające z używania dopalaczy oraz nowych substancji psychoaktywnych w ramach lekcji wychowawczych.
Interesujące dla rodziców nastolatków lub ich opiekunów byłyby warsztaty i szkolenia w zakresie rozpoznawania objawów zażywania substancji oraz sposobów reagowania w sytuacji zagrożenia. RPD proponuje, aby edukacją została objęta również kadra pedagogiczna każdej placówki (nauczyciele, pedagodzy i psycholog szkolny) – przeszkolona w zakresie opracowywania oraz wdrażania procedur postępowania w przypadku podejrzenia zażywania substancji przez ucznia. Edukacja zdrowotna, wprowadzona od września ubiegłego roku w szkołach podstawowych i ponadpodstawowych, mimo, że obejmuje temat uzależnień od środków psychoaktywnych, nie jest przedmiotem obowiązkowym, tym samym nie jest wystarczająca dla każdego ucznia.
Dopalacze szybko uzależniają – zarówno psychicznie, jak i fizycznie i trzeba mieć to na uwadze. Jednak biorąc pod uwagę poprzedni brak odpowiedzi nie wiadomo, czy ministerstwo zareaguje na apel i podejmie jakiekolwiek działania profilaktyczne jeszcze przed zakończeniem roku szkolnego.
