Czy alkoholizm można mieć w genach? "Jest różnica między uwarunkowaniem genetycznym a dziedziczność

Jeśli ktoś z twoich rodziców bądź krewny nadużywa alkoholu lub jest alkoholikiem, to możesz się zastanawiać, czy jesteś osobą znajdującą się w grupie ryzyka. "Uwarunkowania genetyczne odpowiadają za 50 proc. przypadków zaburzeń związanych z nadużywaniem alkoholu” – wskazuje David A. Fiellin, lekarz, dyrektor programu medycyny uzależnień na uniwersytecie Yale.

• Dzieci osób nadużywających alkoholu są bardziej narażone na rozwój podobnych zachowań
• Fakt występowania choroby alkoholowej u kogoś z naszej rodziny nie oznacza jednak, że sami staniemy się alkoholikami
• Czynniki, które mogą powodować skłonność do nadużywania alkoholu, to m.in. choroby psychiczne, nadmierne picie w młodym wieku oraz przeżycie traumy

Dziecko osoby nadmiernie spożywającej alkohol może być bardziej narażone na wystąpienie zaburzenia związanych z używaniem alkoholu (ang. alcohol use disorder, AUD) ponieważ podatność na alkohol oraz skłonność do konsumpcji napojów wyskokowych to cechy częściowo dziedziczne. Nie oznacza to wszakże, że każde dziecko alkoholika będzie uzależnione od alkoholu.

Niektóre objawy schorzenia to silne pragnienie alkoholu, częste nadużywanie napojów wyskokowych oraz konsumowanie alkoholu, mimo negatywnych konsekwencji dla naszego życia osobistego i zawodowego.

Innymi czynnikami, które mogą spowodować rozwój uzależnienia od alkoholu, są choroby psychiczne takie jak depresja, rozpoczęcie konsumpcji alkoholu w młodym wieku oraz przeżycie traumy.

Poniżej zestawienie tego, co należy wiedzieć w związku z dziedziczeniem skłonności do nadużywania alkoholu oraz czynników ryzyka.

Czy AUD jest dziedziczne?

Na przestrzeni lat przeprowadzono wiele szeroko zakrojonych badań celem zbadania genetycznego ryzyka wystąpienia zaburzeń spożywania alkoholu. Szereg eksperymentów analizujących kwestie rodzinne, relacji między bliźniakami i tych dotyczących rodzin adopcyjnych wykazał, że nawet jeśli dzieci osób cierpiących na AUD zostaną zaadoptowane przez rodzinę, w której nie dochodzi do nadmiernej konsumpcji napojów wyskokowych, to ryzyko rozwoju zaburzeń nadużywania alkoholu u tych osób jest takie samo, niezależnie od otoczenia w którym dorastamy.

"Zaburzenia używania alkoholu nie są odziedziczane w taki sam sposób jak choroby genetyczne, np. choroba Huntingtona. To, co dziedziczą dzieci takich osób, to ryzyko zaburzeń używania alkoholu” – tłumaczy doktor Bryon Adinoff, certyfikowany psychiatra i profesor na wydziale medycyny Anschutz uniwersytetu w Kolorado.

"Fakt występowania w rodzinie zaburzeń nadużywania alkoholu zwiększa ryzyko wystąpienia AUD u przedstawicieli kolejnych pokoleń. Poziom dziedziczenia sięga w tym przypadku około 50 proc., z odchyleniem rzędu 10 punktów procentowych. W odróżnieniu od wielu schorzeń genetycznych, za które odpowiada jeden gen, „kwestia dziedziczenia zaburzeń używania alkoholu jest bardziej skomplikowana” – wskazuje Adinoff. I dodaje: "AUD to złożone schorzenie genetyczne, a badania wskazują, że za personalne ryzyko doświadczenia tego schorzenia odpowiada więcej genów”. Mutacje genu GABRB1 mogą zwiększać osobistą podatność na uzależnienie, natomiast ADH1B oraz ALDH2 chronią przed nim.

"Każdy z nas cechuje się swoją unikalną kombinacją genów. Na chwilę obecną nie da się jednoznacznie stwierdzić czy dana osoba będzie nadużywać alkoholu, bazując tylko i wyłącznie na jej genotypie.” – wskazuje Adinoff.

Jakie inne czynniki mogą powodować uzależnienie od alkoholu?

Rodziny osób cierpiących na AUD cechują się niższym poziomem ekspresywności i większą tendencją do występowania konfliktów, co może rodzić u dzieci problemy poznawcze, behawioralne i emocjonalne.

"Biologiczne dziecko osób cierpiących na zaburzenia spożywania alkoholu jest trzy do czterech razy bardziej narażone na doświadczenie AUD niż osoba ,w której rodzinie nie było takiego przypadku. Im więcej przypadków zaburzeń nadużywania alkoholu w rodzinie i im bliższe pokrewieństwo miedzy daną osobą a bliskim cierpiącym na AUD, tym wyższe ryzyko genetyczne zapadnięcia na tę chorobę”.

„Inne czynniki, takie jak np. otoczenie, również mogą powodować rozwój zaburzeń spożywania alkoholu. W połączeniu z ryzykiem genetycznym mogą skutkować np. pobłażliwym nastawieniem danej osoby do intensywnego picia” - mówi psychiatra z Kolorado.

„Z drugiej strony pewne czynniki środowiskowe, np. wysoki poziom samokontroli czy autodyscypliny, najbliższe sąsiedztwo czy wsparcie rodziców i ich nadzór, mogą nas chronić przed rozwojem AUD” – wskazuje Adinoff.

Ośrodki takie, jak National Institute on Alcohol Abuse and Alcoholism opracowują programy mające za zadanie przeciwdziałać rozpowszechnianiu zaburzeń związanych ze spożywaniem alkoholu w zagrożonych społecznościach.

Badanie z 2010 r. wykazało, że to mężczyźni częściej nadużywają alkoholu. „Mężczyźni są dwu- trzykrotnie bardziej podatni na rozwój AUD” – wskazuje Adinoff. Kobiety co do zasady spożywają mniej alkoholu, z drugiej strony w ich krwi powstaje większe stężenie tej substancji, co może wyrządzać poważniejsze szkody dla ich organów wewnętrznych”.

Podsumowanie

Zaburzeniem używania alkoholu określa się taki sposób konsumowania napojów wyskokowych, który utrudnia codzienne funkcjonowanie. Szereg badań wykazał istnienie ryzyka genetycznego AUD, którego prawdopodobieństwo odziedziczenia sięga 50 proc. Oznacza to, że biologiczne dziecko osoby cierpiącej na AUD jest trzy- czterokrotnie bardziej narażone na doświadczenie tego schorzenia w porównaniu z osobą, w której rodzinie nie stwierdzono takiego przypadku.

Poza kwestiami genetycznymi za rozwój AUD mogą odpowiadać czynniki środowiskowe, m.in. brak odpowiedniego nadzoru rodziców czy choroby psychiczne. Chociaż uwarunkowania genetyczne zwiększają podatność na wystąpienie zaburzeń spożywania alkoholu, nie jest jednoznacznie określone, ze osoba w której rodzinie pojawiło się AUD, również będzie szkodliwie konsumować alkohol.

Adinoff podkreśla, że jedynym sposobem na uniknięcie AUD jest abstynencja. Warto pamiętać, że ograniczanie czynników środowiskowych mogących zwiększać naszą podatność na alkohol, ograniczanie osobistej dostępności do alkoholu oraz stosowanie właściwych praktyk chroniących przed chorobą alkoholową, mogą uchronić nas przed zaburzeniami stosowania alkoholu.

Część osób wypiera fakt nadmiernego spożywania alkoholu oraz odrzuca twierdzenia, że mają problem z piciem. Jeśli zauważasz u siebie zaburzenia stosowania alkoholu to możesz zgłosić się do instytucji, takich jak Polska Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych, celem uzyskania pomocy.

Ten artykuł został zrecenzowany przez Jeremiego Novicha, licencjonowanego psychologa pracującego w Nowym Jorku.