Działanie przeciwstresowe i polepszające pamięć
Przeciwstresowe działanie B. monnieri przypisuje
się jej skłonnościom do modulowania ekspresji
genu Hsp70, poziomu cytochromu P450 i aktywno-
ści dysmutazy ponadtlenkowej (SOD), zwiększeniu
aktywności kinazy i syntezy neuronów w połączeniu
z przywróceniem aktywności synaptycznej i przekazywaniem
impulsów nerwowych (17). Badania na szczurach
wykazały, że ekstrakt zawierający 25% bakozydu
A powoduje porównywalne działanie przeciwlękowe
co lorazepam. Częstym skutkiem ubocznym lorazepamu
jest amnezja, natomiast B. monnieri nie dość, że
nie wywołuje takich działań niepożądanych, to jeszcze
wykazuje właściwości polepszające pamięć (11)
poprzez oddziaływanie głównie na układ limbiczny
(hipokamp) oraz pobudza przewodzenie w tkance
nerwowej. Wpływ standaryzowanego ekstraktu z B.
monnieri na skupienie, zdolności poznawcze i pamięć badano na grupie osób zdrowych, w średnim
wieku. Badania kliniczne potwierdziły oddziaływanie
B. monnieri na powyższe zdolności umysłowe. Jednak
pojawiały się one dopiero po długotrwałej suplementacji
(ok. 12 tyg.). Przed upływem tego czasu nie
zaobserwowano ujawnienia się tych właściwości (18).
Potwierdziły to również inne doświadczenia.
Lepsze wyniki testów (określających sprawność umysłową)
uzyskiwano pod koniec badania (tj. w 12 tyg.)
aniżeli na początku pomiarów (tj. 4 tydz.). Efekt
ten utrzymywał się jeszcze do 4 tyg. od zaprzestania
przyjmowania leku. Dodatkowo zanotowano poprawę
aktywności układu cholinergicznego. Prawdopodobny
mechanizm działania na układ cholinergiczny wynika
z inhibicji aktywności AChE (acetylocholinesteraza)
w korze mózgowej (szczególnie w płacie ciemieniowym
i hipokampie), co prowadzi do zwiększenia dostępności
acetylocholiny w wymienionych strefach
i skutkuje zwiększonymi możliwościami poznawczymi
i koncentracją uwagi (19).
Ponadto odnotowano wzrost przepływu krwi w mó-
zgu (o 25%) u szczurów przyjmujących B. monnieri
przez 8 tyg., przy czym skurczowe ciśnienie krwi nie
uległo zmianie. Badana roślina wywołuje głównie
wazorelaksację w tętnicy podstawnej i krezkowej,
natomiast słabo działa na tętnice udowe i nerkowe,
co sugeruje pewne swoiste działanie tkankowe. Dzię-
ki temu, że nie wywołuje zmian ciśnienia krwi, B.
monnieri może być stosowana jako suplement diety
o działaniu nootropowym (20).

Działanie przeciwdepresyjne
Na podstawie badań chorych z depresją wykazano, że
B. monnieri (w dawce 300 mg) wykazuje działanie przeciwdepresyjne
(18). Nie wyjaśniono jednak dokładnie,
czy proces odpowiedzialny za ten efekt przebiega przy
udziale przekaźnictwa serotoninergicznego, czy GABA-
-ergicznego (28). Sugeruje się, że wynika to ze zwiększania
poziomu dopaminy i serotoniny przez bakozydy (1).
U szczurów działanie antydepresyjne tej rośliny („forced
swimm test” – w wymuszonym teście pływania i „learned
helplessness tests” – w sytuacji wyuczonej bezradności)
jest porównywalne z syntetycznym lekiem imipraminą
(28). Stwierdzono, że związki z B. monnieri, wykazujące
przeciwdepresyjną aktywność, zawierają jako aglikon
pseudojujubogeninę (tj. bakopsydy I i II oraz bakosaponinę
C), natomiast związki zawierające jujubogeninę
(bakopsyd VII) nie wywoływały takiego działania (7).

Działanie neuroochronne
Bakozydy wykazują działanie przeciwstarzeniowe,
zapobiegając agregacji lipofuscyny w korze mózgowej
szczurów. Trzymiesięczna terapia znacząco łagodzi zależne
od wieku zwyrodnienia układu cholinergicznego
u szczurów. Wynika to prawdopodobnie z wpływu bakozydów
na pobudzenie działalności acetylotransferazy
cholinowej, a nie na hamowaniu acetylocholinesterazy.
Ponadto wykazują one również działanie nootropowe,
poprzez modulację procesów neurotransmisji monoaminergicznej,
a także powodują wzrost aktywności GPx.
Uważa się, że bakozydy mają wielokierunkowe dzia-
łanie farmakologiczne, polegające m.in. na zwiększaniu
syntezy acetylocholiny, modulowaniu metabolizmu
monoaminergicznych neuroprzekaźników i hamowaniu
peroksydacji lipidów w mózgu (1). Istnieją wszakże doniesienia,
w których nie stwierdzono hamowania aktywności
SOD i katalazy przez bakozydy. Jako, że jest to sprzeczne
w stosunku do pozostałych badań, odchylenia te tłumaczone
są użyciem w doświadczeniu szczurów w innym
wieku i innego gatunku (1). Uważa się, że neuroochronny
mechanizm działania B. monnieri wynika m.in. z chelatacji
jonów metali, wymiatania wolnych rodników iwzmagania
działania enzymów antyoksydacyjnych (32).