Palacze wiedzą, że tytoń wywołuje raka, gorzej znają zagrożenia dla serca

Nowe badanie obejmujące ponad 240 tys. palaczy w 46 krajach wskazuje, że wciąż słabo rozumiemy szkody sercowo-naczyniowe wywołane przez tytoń, co rodzi pytania, czy dziesięciolecia ostrzeżeń zdrowotnych przynoszą skutek.

Po dwóch dekadach działań na rzecz ograniczenia palenia większość palaczy wie, że papierosy mogą wywoływać raka płuc. Znacznie mniej osób zdaje sobie sprawę, że te same papierosy mogą prowadzić do chorób serca, zawałów i udarów – i to nie tylko u palaczy, lecz także u osób w ich otoczeniu.

Obszerne międzynarodowe badanie opublikowane w czasopiśmie „BMJ Open” wykazało, że świadomość zdrowotnych konsekwencji palenia w ciągu ostatnich dwóch dekad prawie się nie poprawiła, mimo wieloletnich regulacji antytytoniowych, drastycznych ostrzeżeń na paczkach i kampanii zdrowia publicznego.

„Luki w wiedzy na temat głównych skutków zdrowotnych palenia i biernego palenia budzą głęboki niepokój” – powiedziała w komunikacie prasowym Janet Chung‑Hall, badaczka w projekcie International Tobacco Control Policy Evaluation Project (ITC Project) na Uniwersytecie Waterloo i główna autorka badania.

Ponieważ palenie odpowiada co roku za ponad 2 mln zgonów z powodu chorób sercowo‑naczyniowych na świecie, „niska świadomość sercowo‑naczyniowych szkód palenia i biernego palenia jest szczególnie niepokojąca” – dodała Chung‑Hall, apelując do władz o zintensyfikowanie działań informacyjnych. Choroby układu krążenia są główną przyczyną przedwczesnych zgonów z powodu chorób niezakaźnych na świecie, a palenie należy do najważniejszych modyfikowalnych czynników ryzyka.

Badacze przeanalizowali dane ponad 240 tys. dorosłych palaczy z 46 krajów, korzystając z międzynarodowego projektu International Tobacco Control Project oraz Światowego Badania Używania Tytoniu wśród Dorosłych (Global Adult Tobacco Survey) WHO. Analiza obejmuje ankiety prowadzone w latach 2002–2022.

Ponad 90 proc. respondentów wiedziało, że palenie może powodować raka płuc. Tylko około 80 proc. wskazało choroby serca jako skutek palenia, a jeszcze mniej było świadomych ryzyka udaru oraz zagrożeń związanych z biernym paleniem.

Jak dotrzeć z przekazem w Europie

Badaniem objęto także kraje europejskie. Naukowcy ustalili, że w Niderlandach znacznie wzrosła świadomość, iż palenie powoduje raka płuc, natomiast m.in. w Niemczech, Francji i Rumunii spadła. W Niemczech, Francji i Niderlandach zmniejszyła się też – według części wskaźników – wiedza o zagrożeniach związanych z biernym paleniem.

Unia Europejska stopniowo zaostrzała przepisy dotyczące wyrobów tytoniowych, wprowadzając m.in. obowiązkowe ostrzeżenia zdrowotne oraz ograniczenia reklamy i promocji tytoniu. Wcześniejsze badania w sześciu państwach UE wykazały, że palacze lepiej znający zagrożenia związane z paleniem częściej wskazywali, iż ostrzeżenia na opakowaniach papierosów robią na nich większe wrażenie.

„Wiedza jest ważnym pierwszym krokiem do rzucenia palenia i ochrony innych przed biernym paleniem” – powiedział Geoffrey T. Fong, główny badacz w projekcie ITC oraz profesor psychologii i nauk o zdrowiu publicznym na Uniwersytecie Waterloo.

„Nasze wyniki podkreślają, że rządy powinny prowadzić silniejsze i długofalowe kampanie edukacyjne na temat zarówno sercowo‑naczyniowych, jak i onkologicznych zagrożeń wynikających z palenia oraz biernego palenia” – dodał Fong.

Zakazy dotyczące tytoniu w Europie

Te ustalenia pojawiają się w momencie, gdy kilka państw europejskich zaostrza ograniczenia dotyczące wyrobów tytoniowych i nikotynowych, w ramach szerszych działań na rzecz ograniczenia palenia wśród młodzieży.

W kwietniu Zjednoczone Królestwo przyjęło ustawę antytytoniową, która na stałe zakazuje sprzedaży wyrobów tytoniowych osobom urodzonym w 2008 roku lub później, aby stworzyć „pokolenie wolne od dymu”.

Belgia i Łotwa w styczniu 2025 roku zakazały sprzedaży jednorazowych e‑papierosów, powołując się na obawy dotyczące ich atrakcyjności dla młodych ludzi oraz wpływu na środowisko.

Tymczasem Hiszpania i Francja w ubiegłym roku wprowadziły nowe przepisy ograniczające palenie na świeżym powietrzu w przestrzeni publicznej.

Komisja Europejska dąży do „pokolenia wolnego od tytoniu” do 2040 roku, chcąc obniżyć odsetek palących do poniżej 5 proc., z około 25 proc. obecnie.

Komisja Europejska w minionej dekadzie zakazała aromatyzowanych tradycyjnych papierosów oraz tytoniu do samodzielnego skręcania o wyróżniającym się smaku, w tym mentolowym, w ramach dyrektywy tytoniowej UE. Obecnie prowadzi konsultacje dotyczące nowych wyrobów tytoniowych i nikotynowych, które zakończą się w piątek.

Palenie tytoniu jest główną możliwą do uniknięcia przyczyną chorób i zgonów na świecie. Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) co roku zabija ponad 7 mln osób, w tym ponad 1,6 mln niepalących narażonych na bierne palenie.