25 ____________ Leki przeciwhistaminowe
	ttum. K. Fabiańczyk
	Leki przeciwhistaminowe są używane w psychiatrii głównie do leczenia poneuroleptycznych objawów pozapiramidowych oraz jako środki o działaniu umiarkowanie nasennym i uspokajają­cym. Difenhydramina (Benzhydraminum hydrochloricum) jest stosowana do leczenia objawów pozapiramidowych i niekiedy jako środek nasenny; chlorowodorek hydroksyzyny (Hydroxizinum) i embonian hydroksyzyny (Vistaril) są używane jako środki uspokajające. Cyproheptadynę (Protadin) podaje się w zaburzeniach w przebiegu leczenia trójpierścieniowymi lekami przeciw-depresyjnymi (TLPD), IMAO, fluoksetyną i innymi selektywnymi inhibitorami wychwytu zwrotnego serotoniny (SI-5-HT) (ryc. 25-1). DZIAŁANIE FARMAKOLOGICZNE Zarówno difenhydramina, jak i hydroksyzyna dobrze się wchłaniają z przewodu pokarmowego. Około 50% przyjętej difenhydraminy ulega biotransformacji w wątrobie (efekt pierwszego przejścia), a jej metabolity wydalane w moczu. Objawy pozapiramidowe ustępują w 15-30 min po iniekcji domięśniowej; działanie uspokajające osiąga największe nasilenie po 1-3 h. Hydroksyzyna także jest metabolizowana w wątrobie, lecz jej metabolity są wydalane w kale. Działanie uspokajające pojawia się po 30-60 min po podaniu i trwa 4-6 h. Ponieważ oba leki są metabolizowane w wątrobie, u pacjentów z chorobą wątroby, taką jak marskość, mogą one osiągnąć wysokie stężenia w surowicy w czasie przewlekłego stosowania. Oba leki wywołują pierwotny efekt terapeutyczny poprzez działanie przeciwhistaminowe; jednakże oba wywierają również pewien wpływ cholinergiczny antymuskarynowy. Cyproheptadyna ma silne działanie przeciwhistaminowe i przeciwserotoninowe (w stosunku do 5-hydroksytryptaminy, typ 2 [5-HT2]). Jest dobrze przyswajalna przy zażywaniu doustnym, a jej metabolity są wydalane w moczu. WSKAZANIA I ZASTOSOWANIE W leczeniu poneuroleptycznych zaburzeń ruchowych leki przeciwhistaminowe mogą zastąpić preparaty antycholinergiczne i amantadynę, zwłaszcza u pacjentów, którzy są szczególnie wrażliwi na działanie antycholinergiczne i nie tolerują amantadyny. Leki przeciwhistaminowe są stosun­kowo bezpiecznymi środkami nasennymi, choć nie są lepsze niż benzodiazepiny. Leki te nie są skuteczne w długotrwałym leczeniu zespołów lękowych, trwających dłużej niż kilka miesięcy. Bardziej do tego nadają się buspiron i benzodiazepiny. Lista leków przeciwhistaminowych jest podana w tab. 25-1. Difenhydraminy używa się do krótko- i długotrwałego leczenia zespołów pozapiramidowych oraz jako środka nasennego. Lek jest osiągalny w tabletkach i kapsułkach po 25 i 50 mg, a także w roztworze po 12,5 mg na 5 ml oraz w dawkach 10 mg i 50 mg na ml w postaciach do iniekcji. Lek należy podawać głęboko domięśniowo, ponieważ podanie powierzchowne może spowodować miejscowe podrażnienie. Krótkoterminowe podanie dożylne 25 lub 50 mg jest skuteczne w leczeniu dystonii spowodowanej neuroleptykami. W leczeniu parkinsonizmu poneuroleptycz-nego, nie wyłączając tzw. zespołu króliczkowego (szybkie, drobne ruchy w obrębie języka i policzków) oraz ostrej akatyzji, difehydraminę podaje się w dawce 3 x 25 mg na dobę, a jeśli są wskazania, to dawkę zwiększa się nawet do 3 x 50 mg na dobę. W leczeniu krótkotrwałej

	158 Farmakoterapia w zaburzeniach psychicznych
	Ryc. 25-1. Budowa cząsteczkowa leków przeciwhistaminowych
	bezsenności o umiarkowanym nasileniu podaje się 50 mg difenhydraminy. Dawka 100 mg nie jest skuteczniejsza, wywołuje natomiast więcej objawów antycholinergicznych. Hydroksyzyny najpowszechniej używa się krótkoterminowo jako środka przeciwlękowego. Jest dostępna w tabletkach i kapsułkach 25, 50 i 100 mg; ponadto w roztworze 10 mg na 5 ml oraz w ampułkach po 25 i 50 mg do wstrzyknięć. Leku tego nie należy podawać dożylnie, ponieważ podrażnia naczynia żylne. Dawki 50- 100 mg podawane doustnie 4 x dz. w przebiegu leczenia długoterminowego lub 50-100 mg domięśniowo co 4-6 h w terapii krótkoterminowej są zazwyczaj skuteczne.

	TABELA 25-1 LEKI PRZECIWHISTAMINOWE
	Tabletki Kapsułki Eliksir1         Roztwór2      Pozajelitowe*     Zawiesina3 (mg) (mg) (mg/5 ml)       (mg/ml) (mg/5 ml)      (mg/5 ml)        Krem        Roztwór*
	Difenhydramina 25 , 50 25. 50 Hydroksyzyna 10 , 25, 50, 25. 50, 100 100 Cyproheptadyna 4	12,5 12,5 10,50             1%, 2%       1%, 2% 10 25
	' Słodzony wodno-alkoholowy płyn do zażywania doustnego. 2  Lek w roztworze wodnym lub alkoholowym. 3   Lek nie rozpuszczony, lecz rozproszony w płynie do użycia pozajelitowego lub doustnego. * Miejscowo.

	160 Farmakoterapia w zaburzeniach psychicznych Zdolność do osiągnięcia orgazmu można przywrócić za pomocą 4-16 mg cyproheptadyny dziennie, przyjmowanej doustnie na 1 2 h przed stosunkiem płciowym. Donoszono również, że cyproheptadyna może być użyteczna w takich zaburzeniach odżywiania się jak jadłowstręt psychiczny. Cyproheptadyna jest dostępna w tabletkach 4 mg i w roztworze 2 mg w 5 ml. Na działanie środków przeciwhistaminowych wrażliwe bardziej są dzieci i osoby w podeszłym wieku niż dorosłe osoby młode. DZIAŁANIA NIEPOŻĄDANE Leki przeciwhistaminowe wywołują często senność, zawroty głowy, podciśnienie, które bywają bardziej nasilone u osób w podeszłym wieku. Upośledzona koordynacja ruchowa może prowadzić do wypadków, dlatego pacjentów należy przestrzec przed jazdą samochodem lub obsługą niebezpiecznych maszyn. Często występują zaburzenia żołądkowe, nudności, wymioty, biegunka i zaparcie. Z powodu umiarkowanego działania antycholinergicznego mogą one powodować suchość w ustach, zatrzymanie moczu, zamazane widzenie i zaparcia. Objawy zatrucia: nasilona senność, napady drgawkowe, trudności z oddychaniem, bezsenność, halucynacje, zaczerwienienie twarzy i uczucie słabości. Cyproheptadyna powoduje przyrost masy ciała; z tego powodu używano jej do leczenia jadłowstrętu psychicznego. Należy zachować dużą ostrożność, podając leki przeciwhistaminowe pacjentom z chorobami urologicznymi, astmą, jaskrą i powiększeniem sterczą. Tylko wyjątkowo, w razie konieczności, można podać difenhydraminę i cyproheptadynę w okresie ciąży. Hydroksyzyna jest przeciw­wskazana we wczesnej ciąży, ponieważ donoszono o uszkodzeniach płodów zwierząt. Środki przeciwhistaminowe są przeciwwskazane u karmiących matek. INTERAKCJE Właściwości uspokajające leków przeciwhistaminowych potęgują działanie innych środków działających hamująco na o.u.n., m.in. alkoholu oraz wielu leków psychotropowych. Działanie antycholinergiczne difenhydraminy i hydroksyzyny może się sumować z działaniem innych leków o właściwościach antycholinergicznych, czasami wywołując ostre objawy antycholinergiczne lub zatrucie. Środki przeciwhistaminowe nie powinny być użyte wcześniej niż po dwóch tygodniach od zaprzestania przyjmowania inhbitorów MAO; łączne ich stosowanie nasila działania niepożąda­ne leków przeciwhistaminowych. Podawane z opioidami mogą nasilać działanie euforyzujące tych ostatnich; mają więc one pewien potencjał uzależniający. Na przykład hydroksyzyna może wzmagać działanie meperydyny; z tego powodu użycie jej w premedykacji powinno być modyfikowane indywidualnie. O cyproheptadynie donoszono, że znosi antydepresyjny efekt fluoksetyny. Ponadto zaobserwowano, że cyproheptadyna może dawać fałszywie zawyżone oznaczenia 17-hydroksysteroidów w moczu, badanych chromogenową metodą Portera-Silbera lub testem Glenna-Nelsona. Więcej na ten temat :oh. w: T.W. Uhde, M.E. Tancer: Antihistamines, CTP/YI, rozdz. 32.5, s. 1923-1926.

Kategorie