Okryte złą sławą leki opioidowe przez lata stanowiły w USA. fundament farmakoterapii przewlekłych dolegliwości bólowych. Naukowcy z Uniwersytetu Michigan zdecydowali się sprawdzić czy opioidy są nadal tak często wykorzystywane w leczeniu chronicznego bólu.
Przeprowadzona analiza [1] dotyczy lat 2015-2023. Autorzy badania wykorzystując bazę danych recept IQVIA, w które rejestruje się 92% recept za aptek detalicznych na terenie Stanów Zjednoczonych. Badacze przyjęli, że długofalowa farmakoterapia przewlekłego bólu to:
- Leczenie wykorzystujące opioidy przez co najmniej 90 dni lub,
- trwające ponad 90 dni przy zapasie leków opioidowych na co najmniej 120 dni lub,
- wydawanie co najmniej 10 recept na opioidy w przeciągu 180 dni.
Jak wyglądała farmakoterapia przewlekłego bólu w latach 2015-2023?
Przede wszystkim odnotowano zmniejszenie liczby pacjentów poddawanych długotrwałej terapii opioidowej. W roku 2015 około 5,6 miliona osób korzystało z długofalowej opioidoterapii, natomiast w 2023 roku było to blisko 4,2 miliona osób (spadek o 24,3%). Autorzy badania wskazują, że w roku 2023 poddani długoterminowemu stosowaniu opioidów odpowiadali 11,5% wszystkich pacjentów stosujących leki opioidowe. Analiza wykazała, że z biegiem czasu zmieniała się nie tylko liczba pacjentów, ale ich wiek. W 2015 roku pacjenci mieli średnio 52,5 lat, a w 2023 roku wiek wzrósł do 60,5 lat.
Zmianom uległa też średnia dobowa dawka, która jest wyrażana w ekwiwalentach miligramów morfiny. Pacjenci w roku 2015 przyjmowali w ciągu dnia 47,9 mg, natomiast w roku 2023 ilość ta zmniejszyła się do 38,6 mg na dobę.
Mniej opioidów na rzecz innych leków
Badacze przeanalizowali recepty także pod kątem współprzepisywania innych leków uznawanych za substancje kontrolowane. Autorzy ustalili, że na przestrzeni lat doszło do zmniejszenia liczby współprzepisywania opioidów z benzodiazepinami (spadek z 43,8% do 33,5%). Jednocześnie odnotowano zwiększenie liczby jednoczesnego przepisywania leków opioidowych i gabapentynoidów (wzrost z 47% do 58,7%). Oprócz tego doszło do zwiększenia ilości równoczesnego przepisywania opioidów i środków pobudzających (z 5,9% do 6,7%).
Choć zmniejszenie liczby przepisywanych opioidów wydaje się optymistyczną kierunkiem na przyszłość, to w praktyce budzi to pewien niepokój. Wzrost liczby recept na gabapentynę czy pregabalinę w kontekście farmakoterapii przewlekłego bólu (np. neuropatycznego) jest tylko pozornie bezpieczną alternatywą. Dane z niektórych publikacji naukowych [2] pokazują, że ich równoczesne stosowanie z opioidami zwiększa ryzyko sedacji i depresji oddechowej. Zwłaszcza że w roku 2019 FDA opublikowało oficjalne ostrzeżenie o zagrażających życiu powikłaniach oddechowych, które mogą wynikać ze skojarzonej farmakoterapii opioidami i gabapentynoidami [3].
Autorzy publikacji zwracają uwagę, że analiza opierała się na danych dotyczących wydawania recept i badanie nie zawierało wielu istotnych szczegółów. Wśród nich wymieniają m.in. wskazania do przepisywania leków, choroby współistniejące pacjentów czy charakterystyka lekarza wystawiającego recepty. Co więcej, badacze nie byli w stanie potwierdzić, czy pacjenci poddani długofalowej opioidoterapii przyjmowali leki w takiej postaci, w jakiej zostały im wydane.
Źródła:
- Nguyen, Thuy D., et al. „US Trends in Long-Term Opioid Therapy.” JAMA. doi: 10.1001/jama.2026.3241
- Goodman, Christopher W., and Allan S. Brett. „Gabapentin and pregabalin for pain—is increased prescribing a cause for concern?.” New England Journal of Medicine 377.5 (2017): 411-414.
- https://www.fda.gov/safety/medical-product-safety-information/neurontin-...
