Medyczna marihuana a autyzm — 18 miesięcy obserwacji 130 pacjentów

Brytyjscy badacze prześledzili losy 130 dorosłych osób w spektrum autyzmu leczonych produktami z konopi przez półtora roku. To najdłuższa obserwacja tego typu na świecie. Poprawa w zakresie lęku, snu i jakości życia była wyraźna po miesiącu — i systematycznie topniała przez kolejne siedemnaście. W tym samym czasie mediana dawki THC wzrosła z 20 do 192 mg dziennie.

Autyzm nie jest chorobą, którą konopie miałyby „leczyć” — i badacze tego nie twierdzą. Terapia celuje w objawy współwystępujące: lęk, bezsenność, obniżoną jakość życia. To ważne rozróżnienie, o które w doniesieniach medialnych bywa trudno.

Kto był badany

Rejestr UKMCR liczył w momencie ekstrakcji danych (13 grudnia 2023) 19 763 pacjentów. Po zastosowaniu kryteriów włączenia zostało 130 osób: dorosłych, u których autyzm był głównym wskazaniem do leczenia i którzy byli w terapii co najmniej 18 miesięcy.

Profil grupy:

średni wiek 34 lata, 68% mężczyzn 48% bezrobotnych, 44% pracujących 65% z rozpoznaniem lęku i/lub depresji 86% stanowiły osoby, które wcześniej używały konopi poza systemem medycznym (69% aktywnie w momencie włączenia) wyjściowy wskaźnik jakości życia EQ-5D-5L: 0,43 — bardzo nisko, poniżej wartości typowych dla wielu chorób przewlekłych

To grupa poważnie obciążona objawowo, a jednocześnie mocno wyselekcjonowana. Wrócimy do tego.

Wyniki: krzywa, która wygląda jak szczyt i zjazd

Wszystkie trzy wskaźniki kliniczne pozostały po 18 miesiącach istotnie

lepsze niż na starcie (p<0,001). Ale kształt krzywej jest jednoznaczny: szczyt między pierwszym a szóstym miesiącem, potem systematyczny odwrót.

Istotność statystyczna to jednak nie to samo co istotność kliniczna — i tu dane robią się bardziej wymagające.

Dla skali GAD-7 przyjmuje się, że minimalna klinicznie istotna różnica (MCID) wynosi 4 punkty. Po miesiącu poprawa wyniosła 4,63 punktu — próg przekroczony. Po 18 miesiącach już tylko 2,77 punktu, czyli poniżej progu klinicznej istotności. Dla skali snu SQS MCID wynosi 2,6 punktu. Najlepszy wynik w całym badaniu — po 6 miesiącach — to poprawa o 1,79 punktu. Po 18 miesiącach 1,02. Próg klinicznej istotności nie został osiągnięty w żadnym punkcie pomiaru. Poprawa snu była statystycznie pewna, ale niewielka.

Dawki THC: wzrost dziesięciokrotny

Najbardziej uderzająca liczba w całym badaniu nie dotyczy skuteczności, tylko dawkowania. Mediana dziennej dawki THC wzrosła z 20 mg na starcie do 192 mg po 18 miesiącach, przy górnym kwartylu sięgającym 260 mg. Dawka CBD w tym samym czasie wzrosła z 8,5 do 26 mg — czyli nieporównanie mniej.

Autorzy wskazują trzy prawdopodobne przyczyny:

1. Droga podania. Ponad połowa pacjentów przyjmowała wyłącznie susz do waporyzacji. Biodostępność wziewna jest znacznie niższa niż doustna, więc bezwzględnych miligramów nie da się porównywać z olejami.
2. Titracja przez specjalistów w ramach nadzoru wielodyscyplinarnego, zgodnie z brytyjskimi wytycznymi.
3. Tolerancja farmakologiczna. Równoległe słabnięcie efektu przeciwlękowego i nasennego między trzecim a osiemnastym miesiącem odpowiada klasycznemu obrazowi rozwoju tolerancji na THC.

   Zalecenie autorów dla lekarzy jest bezpośrednie: przy rozpoczynaniu terapii suszem należy spodziewać się eskalacji dawki i rozmawiać z pacjentem o ryzyku związanym z wysoką przewlekłą ekspozycją na THC — uzależnieniem, efektami poznawczymi i konsekwencjami kardiometabolicznymi. Postulują też, by przyszłe badania z góry określały górne pułapy dawek.

   Działania niepożądane

   25 osób (19,2%) zgłosiło łącznie 232 zdarzenia niepożądane. Najczęstsze:

   • bezsenność — 18 osób (13,9%)
   • suchość w ustach — 16 osób (12,3%)
   • ospałość — 16 osób (12,3%)
   • zaburzenia koncentracji — 14 osób (10,8%)
   • zmęczenie — 13 osób (10,0%)

   Z 232 zdarzeń 88 sklasyfikowano jako łagodne, 99 jako umiarkowane, 42 jako ciężkie, a 3 jako zagrażające życiu lub prowadzące do niepełnosprawności (dwa epizody depresji i jeden lęku). Odnotowano też trzy napady drgawkowe, z czego dwa ciężkie.

   Cztery piąte pacjentów nie zgłosiło żadnych działań niepożądanych. Autorzy podkreślają jednak, że wyższa niż w innych seriach obserwacyjnych częstość raportowania wynika prawdopodobnie z rygorystycznej metodyki rejestru — pacjenci są systematycznie pytani o objawy w każdym punkcie kontrolnym.

   Jest tu też trudność interpretacyjna, którą autorzy nazywają wprost: bezsenność, lęk i depresja to jednocześnie objawy leczonego stanu i potencjalne skutki uboczne terapii. Rozdzielenie jednego od drugiego przy raportowaniu opartym na samoocenie jest bardzo trudne.

   Czego to badanie nie dowodzi

   To seria przypadków, nie badanie randomizowane. Autorzy stawiają sprawę uczciwie już w abstrakcie: wobec braku grupy kontrolnej wyniki są związkami czasowymi, nie dowodem działania leku. Konkretne ograniczenia: Brak grupy kontrolnej i zaślepienia. Nie da się oddzielić efektu leku od efektu placebo, naturalnego przebiegu objawów czy samego faktu objęcia opieką specjalistyczną — a to grupa, która wcześniej często pozostawała bez skutecznej pomocy. Selekcja pacjentów. 86% wcześniej używało konopi. To ludzie, którzy prawdopodobnie już wcześniej doświadczyli subiektywnej ulgi i dlatego zgłosili się po receptę. Efekt może być z tego powodu zawyżony. Z drugiej strony przewlekłe wcześniejsze używanie mogło wywołać tolerancję i wynik zaniżać. Osób nigdy niestosujących konopi było w badaniu zaledwie 18. Jedna prywatna klinika. Terapia jest w Wielkiej Brytanii samofinansowana, co faworyzuje pacjentów zamożniejszych i lepiej poruszających się w systemie ochrony zdrowia. Metoda uzupełniania braków (BOCF).Dane osób, które wypadły z obserwacji, zastępowano ich wynikami wyjściowymi. To podejście konserwatywne — zaniża efekt, zwłaszcza w późniejszych punktach pomiaru. Część spadku widocznego po 12 i 18 miesiącach może więc wynikać z metodyki, nie z realnej utraty skuteczności. Brak narzędzi swoistych dla autyzmu. Użyto skal ogólnych. Autorzy sami wskazują, że kwestionariusze uwzględniające specyfikę spektrum dałyby dokładniejszy obraz. Warto też odnotować kwestię przejrzystości: rejestr UKMCR jest własnością Curaleaf Clinic, 16 z 18 autorów jest afiliowanych przy tej klinice, a najczęściej przepisywane w badaniu preparaty pochodziły od Curaleaf International. Autorzy zadeklarowali brak konfliktu interesów.

   Kontekst polski

   W Polsce medyczna marihuana jest dostępna na receptę od 2017 roku, a od 2019 realnie obecna w aptekach. Nie istnieje zamknięta lista wskazań — decyzja należy do lekarza. Autyzm nie jest osobno zarejestrowanym wskazaniem, a terapia w tym zakresie miałaby charakter poza charakterystyką produktu.

   Publikacja nie stanowi podstawy do samodzielnego wnioskowania o leczeniu. Jej najbardziej praktyczna wartość leży gdzie indziej: to pierwsze dane pokazujące, co dzieje się po roku i po półtora roku — a nie tylko po ośmiu tygodniach, jak w większości wcześniejszych prac. Obraz, który z nich wyłania się, jest bardziej złożony niż entuzjastyczne doniesienia z krótkich obserwacji: początkowa poprawa jest realna, ale jej trwałość — otwartym pytaniem, a koszt w postaci rosnących dawek THC — mierzalny.

   Na dorosłych w spektrum autyzmu nie przeprowadzono do tej pory ani jednego badania randomizowanego z grupą kontrolną. Dwa badania kliniczne trwają, ale dotyczą dzieci i młodzieży.