1 Liście sercowato-trójkątne-jajawate. Kielich o rurce podługowatej. Koroma 0,8-1 cm dł. Rozłupki gładkie.

807. N. cataria - K. właściwa

1^* Liście eliptyczne lub podługowate. Kielich o rurce krótkodzwonkowatej. Korona 0,5-0,7 cm dł. Rozłupki na szczycie brodawkowane.

808. N. pannonica - K. naga

807. Nepeta cataria L. - Kocimiętka właściwa (ryc.). Roślina o cytrynowej woni. Łodyga gałęzista, szaro-miękko-owłosiona. Liście dolne trójkątne, górne podługowate, wszystkie długoogonkowe, ostre, u nasady sercowate, grubo-ukośnie-piłkowane, z wierzchu nieco omszone, zielone, spodem szare. Nibyokółki kwiatowe górne gęsto skupione. Kwiaty białe lub bladoróżowe; warga dolna korony purpurowo nakrapiana; kielich nieco zgięty, jajowaty, szaro omszony, o ząbkach lancetowatoszydlastych, zaostrzonych. Rozłupki gładkie, nagie - VI do IX. Ogrody, śmietniska, przydroża, zarośla. W rozproszonych stanowiskach w kraju. Roślina trwała, 45-100 cm wys. 2n=34, 36.

Ziele kocimiętki (Herba Nepeta catariae) zawiera ol. eteryczny (cytral, pulegon), nepatalakton, kwas p-hydroksybenzoesowy, kwas nepetalowy; stosowane w medycynie ludowej.

808. Nepeta pannonica L. (N. nuda L.) - Kocimiętka naga Roślina o aromatycznym zapachu. Łodyga wzniesiona, sztywna, gałęzista, naga. Liście podłuogowate, u nasady nieco sercowate, brzegiem płytko karbowane, spodem bledsze, krótkoogonkowe, nagie. Nibyokółki kwiatowe zebrane w wydłużone szczytowe wiechy. Korona drobna, biała lub bladofioletowa; kielich jajowaty, omszony, z 5 równowąskimi ostrymi ząbkamki, z niebieskim odcieniem. Rozłupki na szczycie omszone. - VI do VIII. Zarośla, zbocza, skraje lasów, przydroża. W płd. części niżu. Roślina trwała, 30-100 cm wys. 2n=18.

Roślina olejkowa, stosowana w medycynie ludowej podobnie jak N. cataria.

Olejek kocimiętki, o charakterystycznym silnym zapachu, odstrasza komary około 10 razy skuteczniej niż środki chemiczne - ogłoszono na spotkaniu Amerykańskiego Towarzystwa Chemicznego w Chicago.

Kocimiętka to bylina, występuje m.in. w Europie i Ameryce. Kwitnie od czerwca do lipca oraz od września do października, a krzaczek, który hoduje się często w doniczkach, dorasta do 60 cm wysokości i 45 cm szerokości. Zapach liści kocimiętki uwielbiają koty. Liści używa się jako przypraw, a w medycynie ludowej - jako zioła leczniczego.

Badania entomologów z Uniwersytetu Stanowego Iowa dowiodły, że zawarty w kocimiętce olejek eteryczny (nepetalakton) zniechęca komary około dziesięć razy skuteczniej niż środki chemiczne zawarte w preparatach do odstraszania owadów.

Chris Peterson i Joel Coats z Wydziału Entomologii Uniwersytetu w Iowa przeprowadzili doświadczenie, podczas którego olejkiem z kocimiętki działali na 20 zamkniętych w szklanej tubie komarów z gatunku Aedes aegypti, roznoszącego żółtą febrę.

Po 10 minutach na ścianie tuby posmarowanej roztworem o 1-procentowym stężeniu olejku pozostały cztery komary. Na ścianie posmarowanej roztworem 0,1-procentowym wytrzymało ich pięć.

W podobnym teście przeprowadzonym z DEET na ściance zostawało od ośmiu do dziewięciu komarów.

Peterson twierdzi, że olejek kocimiętki jest dziesięć razy skuteczniejszy niż DEET - do osiągnięcia tego samego efektu wystarcza dziesięciokrotnie mniejsza ilość.

Entomolodzy nie wiedzą, w jaki sposób olejek działa na komary. Podejrzewają, że jest on skuteczny nie tylko w przypadku A. aegypti, ale i innych gatunków komarów. Dwa lata temu stwierdzili jego skuteczność w odstraszaniu karaluchów.

"Jeśli okaże się, że olejek nie szkodzi ludziom, szybko można będzie zacząć produkcję bazujących na nim środków" - uważa Peterson. Samo destylowanie olejku z kocimiętki jest bardzo łatwe - mogą je przeprowadzić nawet uczniowie w trakcie zajęć szkolnych.