|
28
|
||
|
Metadon
tłum. J. Rybakowski
|
||
|
Chlorowodorek metadonu to
syntetyczna pochodna difenyloheptanu. Lek działa
agonistycznie na receptory opioidowe. Podstawowym
wskazaniem do zastosowania metadonu w psychiatrii jest
detoksykacja i leczenie podtrzymujące osób w wieku
adolescencyjnym i osób dorosłych uzależnionych od
opiatów i opioidów. Budowa cząsteczkowa metadonu została
przedstawiona na ryc. 28-1.
DZIAŁANIE
FARMAKOLOGICZNE
Metadon dobrze wchłania się z
przewodu pokarmowego, a okres działania leku w
początkowej fazie jego stosowania wynosi 4-6 h. Okres
działania leku wzrasta do 22-48 h przy jego dłuższym
używaniu i wydłuża się u osób, które nadużywały agonistów
receptorów opioidowych. Metadon jest metabolizowany przez
wątrobę i wydalany przez nerki; jest agonista receptorów
opioidowych przede wszystkim typu |i (my).
WSKAZANIA ORAZ ZASADY
POSTĘPOWANIA KLINICZNEGO
Metadon jest używany do
detoksykacji krótkoterminowej (30 dni), detoksykacji
długoterminowej (180 dni) oraz do leczenia
podtrzymującego osób uzależnionych od opiatów i innych
środków opioidowych. Jest lekiem drugiego rzutu, a
podawanie go regulują określone prawa i przepisy
federalne. Przepisy te są obecnie modyfikowane w taki
sposób, aby programami metadonowymi objąć jak największą
liczbę narkomanów używających środków dożylnych. Celem
tego jest ograniczenie szerzenia się zakażenia ludzkim
wirusem upośledzenia odporności (HIV), do którego może
dochodzić w razie używania zakażonych igieł.
Metadon jest używany w postaci
tabletek po 5, 10 i 40 mg, roztworu po 5 mg/5 ml, 10 mg/5
ml i 10 mg/ml oraz w postaci roztworu do używania
dożylnego 10 mg/ml.
W leczeniu podtrzymującym metadon
jest zwykle używany jako preparat rozpuszczony w wodzie
lub w sokach owocowych. Jeśli jest stosowany do
detoksykacji krótkoterminowej, to początkowa dawka
metadonu 15-20 mg zwykle zapobiega objawom
abstynencyjnym; w razie gdy dawka ta jest
niewystarczająca, można ją zwiększyć. Dawka 40 mg na dobę
stosowana jednorazowo lub w dawkach podzielonych jest
zwykle wystarczająca u większości chorych do
|
||
|
||
|
Ryc. 28-1. Budowa cząsteczkowa
metadonu
|
||
|
170 Farmakoterapia w zaburzeniach
psychicznych
opanowania objawów
abstynencyjnych. Po ustabilizowaniu się stanu chorego
dawka jest stopniowo zmniejszana. Dawka minimalna zależy
od rodzaju programu, w którym uczestniczy chory, od tego,
czy jest on leczony w warunkach szpitalnych czy
ambulatoryjnych, oraz od poziomu tolerancji chorego na
objawy odstawienia opioidów. Jeśli objawy odstawienia
trwają dłużej niż 180 dni, to program leczenia jest
oficjalnie nazywany leczeniem podtrzymującym. W leczeniu
podtrzymującym powinno się używać jak najmniejszej dawki
metadonu, w końcu zaś z reguły lek powinien zostać
zupełnie odstawiony. Podawanie metadonu zarówno w
przypadku zespołu abstynencyjnego, jak i w leczeniu
podtrzymującym powinno być zgodne z przepisami
federalnymi, w myśl których zwykle wymaga się od chorych,
by odbierali metadon osobiście. Celem tego jest
zapobieżenie nadużywaniu leku przez osoby inne niż sam
pacjent.
Ciąża
U kobiet w ciąży metadon powinien
być podawany tylko wówczas, gdy potencjalne korzyści z
leczenia przewyższają związane z nim ryzyko. Nie zaleca
się prowadzenia detoksykacji w przypadku ciężarnych; w
niektórych okolicznościach można rozważyć prowadzenie
leczenia podtrzymującego. Nie wiadomo, czy leczenie
metadonem jest szkodliwe dla płodu. Znaczna liczba
noworodków urodzonych przez matki, które otrzymywały
metadon, wykazuje objawy zespołu odstawienia. Kobiety
używające metadonu nie powinny karmić piersią.
DZIAŁANIA NIEPOŻĄDANE
Przedawkowanie metadonu może
powodować depresję układu oddechowego i układu krążenia,
co może prowadzić do zatrzymania oddychania, zatrzymania
krążenia i śmierci. Metadon również może wywołać
tolerancję, uzależnienie psychiczne oraz uzależnienie
fizyczne. Do innych objawów niepożądanych stosowania
metadonu związanych z zaburzeniem czynności o.u.n, należą
zawroty głowy, obniżenie nastroju, nadmierne uspokojenie,
euforia, dysforia, pobudzenie oraz drgawki. W rzadkich
przypadkach opisywano również występowanie zespołu
majaczeniowego oraz bezsenność. Metadon wywiera silne
działanie na układ pokarmowy, gdzie może powodować skurcz
dróg żółciowych lub kolkę żółciową, nudności, wymioty
oraz zaparcia. Może on również powodować zatrzymanie
moczu oraz skąpomocz, a także wywoływać objawy skórne w
postaci nadmiernego pocenia się, zaczerwienienia skóry,
świądu oraz pokrzywki. Kobiety często stwierdzają u
siebie zaburzenia cyklu miesiączkowego. Metadon powinien
być używany z dużą ostrożnością u chorych z zaburzeniami
układu oddechowego, niewydolnością nerek lub wątroby oraz
z napadami drgawkowymi.
Zespół odstawienia
metadonu
Nagłe przerwanie podawania
metadonu wywołuje objawy odstawienia pojawiające się po
3-4 dniach i osiągające maksymalne nasilenie po 6 dniach.
Do objawów odstawienia metadonu należą: osłabienie, lęk,
jadłowstręt, bezsenność, dyskomfort żołądkowy, bóle
głowy, nadmierne pocenie się oraz napadowe odczuwanie
zimna i ciepła. Objawy odstawienia ustępują zwykle po 2
tyg.; jednakże możliwe jest wystąpienie przewlekłego
zespołu abstynencyjnego.
INTERAKCJE
Metadon może wzmagać działanie
depresyjne na o.u.n, innych agonistów receptorów
opioidowych oraz barbituranów, benzodiazepin i alkoholu.
Leki przeciwpsychotyczne, szczególnie o słabym działaniu;
leki przeciwdepresyjne trój- i czteropierścieniowe oraz
inhibitory monoaminooksydazy (IMAO) powinny być używane
łącznie z metadonem z zachowaniem dużej ostrożności.
Opisano śmiertelne powikłania w przypadku interakcji z
IMAO dwóch innych leków będących agonistami receptorów
opiatowych, takich jak meprydyna oraz fentanyl.
Karbamazepina obniża stężenie metadonu we krwi.
Więcej na ten temat zob. w: R.S.
Schottenfeld, H.D. Kleber: Methadone, CTP/YI,
rozdz. 32.17, s. 2031-2038.
|
||