Co kraj, to obyczaj. Szisza - fajka w ahla baladi

Jedną fajkę pali się przeciętnie ok. 45 min, jest więc sporo czasu na plotki i omówienie wydarzeń dnia.

 Niektórzy historycy twierdzą, że rytuał palenia sziszy sięga korzeniami Indii IX w. p. n. e., gdzie podobno w celach leczniczych palono fajkę wodną zwaną dahum nitra. Marco Polo wspomina o zwyczaju palenia tytoniu z porcelanowych fajek wodnych w Chinach. Szczątki prymitywnej sziszy z epoki średniowiecza znaleziono niedawno w górach Etiopii. W Ameryce Płd. już w czasach prekolumbijskich Indianie palili w fajkach wodnych suszone grzyby i owoce kaktusa. Według badaczy historii sziszy fajka na grzbietach wielbłądów z kupieckich karawan przeniosła się z Indii do Persji, a potem do Turcji. Największy rozkwit palenia sziszy przypada na wiek XVII i XVIII, kiedy stała się niezwykle modna i popularna w imperium tureckim. Turcy zmodernizowali sziszę - wprowadzili szklany wazon, a dotychczasowy drewniany cybuch zastąpili wężem.

Narghile, bo tak w Turcji nazywa się fajkę wodną, początkowo była atrybutem zamożności i palono ją tylko w bogatych domach. Słowo pochodzi z języka perskiego i oznacza orzech kokosowy - pierwsze szisze miały zbiornik na wodę wykonany z jego skorupy. Z czasem narghile stała się bardzo popularna na terenie całego imperium otomańskiego. Razem z Mamelukami dotarła do Egiptu, a stąd do XIX-wiecznej Europy za sprawą żołnierzy napoleońskich wracających z ekspedycji egipskiej. Swój renesans i rozkwit w Europie i Ameryce szisza przeżyła w latach 60. ubiegłego wieku za sprawą hippisów, którzy nie zawsze palili w niej tylko owocową melasę...

***

Charakterystyczny owocowy zapach melasy i węgla drzewnego snujący się po ulicach jest znakiem rozpoznawczym Egiptu. Pali się ją przede wszystkim w ahlach (kawiarenka, ahla to po arabsku kawa), w których do fajki można zamówić kawę, herbatę z miętą albo sok ze świeżych owoców. Pali się sziszę także w klubach, eleganckich restauracjach, no i oczywiście w domach. Najbardziej zdeterminowani palacze montują sobie nawet specjalne miniszisze w samochodach. Wszędzie są specjalistyczne sklepy, w których jest niebywały wybór fajek wodnych, melasy, wszelkich przyrządów niezbędnych do palenia. Wrażenie robią monstrualne, prawie dwumetrowe fajki z kilkoma wężami, z których jednocześnie może korzystać kilku palaczy.

Rzadko pali się tytoń, prawie zawsze jest to ma'assil (melasa) - mieszanka z odpowiednio przetworzonych owoców, syropu owocowego i odrobiny tytoniu. Najpopularniejszy jest smak jabłkowy (ma'assil tufah), ale można też zapalić fajkę o aromacie truskawkowym, miętowym, mango, bananowym czy nawet gumy do żucia. Ceny melasy zaczynają się od 3 funtów egipskich za paczkę (ok. 1,50 zł), a kończą na 60 - za najlepsze gatunki, często importowane, przeważnie z Emiratów Arabskich.

Rytuał palenia sziszy to w Egipcie przede wszystkim pretekst do przesiadywania w gronie przyjaciół i prowadzenia niekończących się dysput, które Egipcjanie po prostu uwielbiają. Jedną fajkę pali się przeciętnie ok. 45 min, jest więc sporo czasu na plotki i omówienie najważniejszych wydarzeń dnia. W prawie każdej ahli na honorowym miejscu stoi telewizor, w którym lecą na okrągło egipskie opery mydlane, prezentują się gwiazdy piosenki i rozgrywają piłkarskie mecze. Egipcjanie są zapalonymi kibicami piłki nożnej, a każdy mecz to okazja, by udać się do kafejki, zapalić sziszę i głośno (bardzo głośno) komentować rozgrywające się na ekranie spotkania.

W Hurghadzie czy Szarm el-Szejk kawiarnie z sziszą nastawione są przede wszystkim na turystów, więc nie zawsze można doświadczyć w nich niepowtarzalnego klimatu i atmosfery związanej z paleniem fajki wodnej. No i zostawimy tam oczywiście dużo więcej egipskich funtów - ceny są turystyczne. Jeżeli jednak znajdziemy się gdzieś poza kurortami, wejdźmy do typowej ahla baladi - miejscowej knajpki, aby przy małym stoliku nad filiżanką kawy z kardamonem czy szklanką soku z mango, wciągając niespiesznie aromatyczny dym, popatrzeć, jak mieszkańcy Egiptu spędzają wolny czas. Za sziszę i filiżankę kawy zapłacimy ok. 5 funtów egipskich (ok. 3 zł). Rozkręcony na ful telewizor, łaszące się do nóg koty i szerokie uśmiechy są za darmo. Zawsze będziemy tam mile widzianymi gośćmi - Egipcjanie są niebywale gościnni.

Aha, i pamiętajmy słowa egipskiego ministra zdrowia, że każde palenie szkodzi.