Marihuana w psychiatrii. Dlaczego „nie leczy” nie oznacza „nie działa”?

Idąc tropem logiki Medonetu, powinniśmy spodziewać się serii artykułów o tytule: „Opioidy nieskuteczne w leczeniu bólu nowotworowego” czy „Insulina nieskuteczna w leczeniu cukrzycy”. Dlaczego? Ponieważ żadna z tych substancji nie usuwa przyczyny choroby. Morfina nie sprawia, że nowotwór znika, a insulina nie naprawia trzustki – one jedynie (i aż!) zarządzają objawami, pozwalając pacjentowi żyć. Dlaczego zatem w przypadku farmaceutyków nazywamy to „skuteczną terapią”, a w przypadku konopi „brakiem dowodów na leczenie”? To klasyczny przykład podwójnych standardów. Jeśli system uznaje, że lek działający wyłącznie na objawy jest wartościowy, to odmawianie tej wartości marihuanie jest manipulacją, która uderza bezpośrednio w dobrostan pacjentów szukających ulgi w cierpieniu.

Dlaczego system stawia opór?

W tej całej dyskusji jest jeszcze jeden element, o którym mówi się zdecydowanie za rzadko. Konopie to nie jest jedna substancja. To złożony system biologiczny, zawierający dziesiątki kannabinoidów, terpenów i innych związków, które działają razem, wzajemnie się wzmacniając lub modulując. Mówimy tu o tzw. efekcie świty (Entourage Effect), czyli mechanizmie, w którym nie jeden „aktywny składnik”, ale cały profil rośliny wpływa na organizm.

To podejście stoi w wyraźnej sprzeczności z dominującym modelem współczesnej farmakologii, który opiera się na wąsko celowanych lekach, zaprojektowanych pod jeden konkretny mechanizm i jeden konkretny objaw. Taki model jest wygodny dla systemu, łatwy do badania, łatwy do opatentowania i łatwy do sprzedania. Ale w zderzeniu z realnymi, złożonymi problemami zdrowotnymi często okazuje się niewystarczający.

Nie jest przypadkiem, że roślina, której nie da się opatentować jako całości, a która może wpływać na wiele obszarów jednocześnie, od lat znajduje się na marginesie systemu i budzi tak duży opór instytucjonalny.

Nie oznacza to oczywiście, że konopie są rozwiązaniem wszystkich problemów ani że zastąpią nowoczesną medycynę. Oznacza natomiast, że reprezentują inny sposób myślenia o leczeniu – mniej redukcjonistyczny, bardziej całościowy i właśnie dlatego tak trudno je wpisać w obecne ramy.

Pułapka „braku dowodów”

Na tym tle szczególnie problematyczne stają się medialne uproszczenia, takie jak te pojawiające się w artykule Medonetu, który sugeruje, że „marihuana jest nieskuteczna w leczeniu zaburzeń psychicznych”.

Formalnie rzecz biorąc, można znaleźć badania, które prowadzą do takich wniosków – problem polega jednak na tym, jak te wnioski są komunikowane odbiorcy.

Bo czytelnik dostaje bardzo prosty przekaz: „nie działa”. Tymczasem rzeczywistość jest dużo bardziej złożona. Badania mówią przede wszystkim, że nie ma wystarczających dowodów na leczenie przyczynowe konkretnych jednostek chorobowych. To zupełnie co innego niż stwierdzenie, że konopie nie mają żadnej wartości terapeutycznej.

W efekcie powstaje fałszywy obraz, w którym konopie jawią się jako substancja pozbawiona zastosowania medycznego, co stoi w sprzeczności zarówno z doświadczeniem wielu pacjentów, jak i z tym, co rzeczywiście wynika z badań – czyli że mogą łagodzić objawy, poprawiać funkcjonowanie i w niektórych przypadkach stanowić element terapii wspomagającej.

Takie uproszczenia mają realne konsekwencje. Zamiast wspierać rzetelną edukację i świadome decyzje terapeutyczne, wzmacniają polaryzację w debacie.

Kiedy portal medyczny pisze „nie działa”, zazwyczaj ma na myśli: „nie przeprowadzono wystarczającej liczby badań klinicznych fazy III na ogromnej grupie ludzi”.

To fundamentalne przesunięcie znaczenia. Brak dowodu na skuteczność w rygorystycznym modelu badawczym nie jest dowodem na brak skuteczności w praktyce. Stwierdzenie, że marihuana nie ma wartości terapeutycznej, stoi w sprzeczności z tysiącami historii pacjentów, którym konopie pozwoliły np. odstawić wyniszczające benzodiazepiny czy opioidy.

Dlaczego nie ma „złotego standardu” badań (Faza III)?

Wielu krytyków, w tym autorzy wspomnianego tekstu w Medonecie, podnosi argument o braku badań klinicznych III fazy, które ostatecznie potwierdziłyby skuteczność konopi w psychiatrii. Trzeba jednak uczciwie powiedzieć, dlaczego tych badań nie ma.

Badania III fazy to proces niezwykle kosztowny, pochłaniający setki milionów, a czasem miliardy dolarów. W świecie farmacji taki wydatek jest inwestycją, która zwraca się dzięki wyłączności patentowej na nową cząsteczkę. Konopie są rośliną – darem natury, którego nie da się opatentować jako całości.

Żaden koncern farmaceutyczny nie wyłoży gigantycznych środków na badania substancji, której nie będzie mógł mieć na wyłączność. To czysta ekonomia, a nie brak potencjału medycznego rośliny, blokuje drogę do „oficjalnego” uznania jej skuteczności przez system. W efekcie pacjenci zostają zepchnięci w szarą strefę domysłów, mimo że praktyka kliniczna i tysiące indywidualnych przypadków potwierdzają działanie terapeutyczne.

Wniosek

Pytanie zatem nie brzmi: „czy marihuana leczy zaburzenia psychiczne?”, tylko „w jakich sytuacjach poprawia funkcjonowanie pacjenta?”. Jeśli uznamy, że tylko leki usuwające przyczynę mają sens, musielibyśmy zamknąć większość aptek. Konopie nie są cudownym środkiem, ale są realnym, wielofunkcyjnym narzędziem wspomagającym. Odmawianie im tego miana na podstawie uproszczonych nagłówków jest zwyczajnie nieuczciwe wobec pacjentów.